دانشگاه ارومیه مطالعات میان رشته‌ای زبان و ادبیات فارسی 3060-7515 1 3 2025 10 23 Examining Conceptual-Orientational Metaphor in Makhzan al-Asrar بررسی استعارۀ مفهومی-جهتی در مخزن الاسرار نظامی 16 28 121798 10.30466/jispll.2024.121798 FA حمیدرضا فرضی گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تبریز،دانشگاه آزاد اسلامی،تبریز-ایران 0000-0003-1087-7976 سمانه خرمدل مهربان دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. Journal Article 2024 10 22 From the perspective of cognitive linguists, metaphors in language serve an aesthetic function, helping us understand and recognize abstract concepts through them. Therefore, they are tools that lead to the discovery of the speaker's thinking system, and how to think is learned through them. Conceptual metaphors comprise three main categories, of which Orientational metaphors have the highest frequency. The reason for this is the general public's familiarity with the concept of place. Mystical texts and those that contain mental and abstract concepts often require more metaphors, as metaphors help these concepts take on an objective form. Nizami is one of the poets who expressed his thoughts on ruling, philosophy, mysticism, and religion in metaphors in the Masnavi of Makhzan al-Asrar. He has prominently used directional metaphors to express and understand these ideas. The reason for this is the audience's easy understanding of the concept of place and the meaning of directions. In this research, prominent directions in the reservoir of secrets have been extracted, and the concepts expressed by the poet using spatial directions have been examined and analyzed. The result of the research is based on the fact that Nizami has expressed many mystical concepts by directional metaphors: self-abandonment, disconnection, worldliness, indifference, value, worthlessness, benefiting from the grace of truth, spirituality, materiality, and having mastery over the self and the world are among the concepts that are expressed using spatial metaphors. از دیدگاه زبان‌شناسان شناختی، استعاره‌ها در زبان فقط کارکرد زیبایی‌شناسانه ندارند بلکه به کمک ما می‌آیند تا مفاهییم انتزاعی به وسیلۀ آنها درک و شناخته شوند؛ از این رو به منزلۀ ابزارهایی هستند که به کشف نظام فکری گویندگان منجر می‌شوند و چگونه اندیشیدن نیز به وسیلۀ آنها آموخته می‌شود. استعاره های مفهومی به سه دستۀ عمده تقسیم می‌شوند که در این میان استعاره‌های جهتی از بسامد بالایی برخوردارند؛ دلیل این امر آشنایی عموم مردم با مفهوم مکان است. متون عرفانی و در کل متونی که دربرگیرندۀ مفاهیم ذهنی و انتراعی هستند نیاز بیشتری به استعاره‌ها دارند؛ چون استعاره‌ها کمک می‌کنند تا مفاهیم صورت عینی به خود بگیرند. نظامی در زمرۀ شاعرانی است که در مثنوی مخزن‌الأسرار، اندیشه‌های حکمی، فلسفی، عرفانی و دینی خود را در قالب استعاره‌ها بیان داشته‌است. او برای بیان و تفهیم این اندیشه‌ها از استعاره‌های جهتی به طور برجسته استفاده کرده‌است. دلیل این امر درک آسان مفهوم مکان و به درک معنی جهات از سوی مخاطب است. در این پژوهش ابتدا جهت‌های برجسته در مخزن‌الاسرار استخراج شده و مفاهیمی که شاعر آنها را با استفاده از جهت‌های مکانی بیان کرده بررسی و تحلیل شده‌است. دستاورد پژوهش مبنی بر این است که نظامی بسیاری از مفاهیم عرفانی متناسب را با استعاره‌های جهتی بیان کرده‌است: ترک خود، قطع تعلقات، دنیاگریزی، بی‌توجهی، ارزشمندی، بی‌ارزشی، بهره‌مند بودن از فیض حق، معنویت، مادیت و تسلط داشتن بر خود و جهان از جملۀ مفاهیمی هستند که با استفاده از استعاره‌های مکانی بیان شده‌اند.  https://jispll.urmia.ac.ir/article_121798_5594e5ca480a86a34052c844202ea26c.pdf