دانشگاه ارومیه مطالعات میان رشته‌ای زبان و ادبیات فارسی 3060-7515 1 4 2025 02 19 Phenomenology of Intention: An Examination of the Hermeneutic Phenomenology of States and the Content of Self-Awareness after “Union” (Visāl) in the Ghazals of Hafez پدیدار شناسی مقصود؛ بررسی پدیدار شناسی هرمنوتیک حالات و محتوای خودآگاهی پس از «وصال» در غزلیات حافظ 119 143 121882 10.30466/jispll.2026.56915.1047 FA علیرضا فرنام استاد روان‌پزشکی، گروه روان‌پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تبریز 0000-0002-6985-6961 Journal Article 2025 12 24 The ghazals of Ḥāfeẓ have played a significant role in the spiritual and psychological life of the Iranian people. For centuries, Iranians have engaged deeply with these poems, turning to them in various life circumstances and at critical existential moments. Mystics and spiritual seekers have likewise drawn upon Ḥāfeẓ’s ghazals as guiding lights along the path of inner cultivation, using them to navigate the challenges and uncertainties of spiritual wayfaring. Despite the passage of time, the influence of these poems has not diminished, raising important questions regarding the sources of their enduring impact and their lasting appeal not only among successive generations of Iranians but also among major intellectual figures across different historical periods, such as Goethe and Nietzsche.<br /><br />Employing an interdisciplinary approach and the hermeneutic method, the present article examines the function of Ḥāfeẓ’s ghazals from a psychiatric perspective within the framework of Cloninger’s theory of self-awareness development, which regards the growth of self-awareness as the highest level of personality development and a fundamental condition for psychological well-being.<br /><br />In this study, self-awareness is conceptualized as a multidimensional phenomenon developing along three dimensions: the vertical dimension (intensity of awareness), the horizontal dimension (breadth of the field of awareness), and the depth dimension (the extent to which awareness penetrates the inner layers of the psyche, including emotions, motivations, and unconscious contents). The analysis demonstrates that the ghazals of Ḥāfeẓ possess the capacity to facilitate the growth and elevation of self-awareness across all three dimensions, provided they are interpreted through an empirically informed psychiatric and developmental lens. غزلیات حافظ نقش بزرگی در زندگی روحی- روانی قوم ایرانی ایفا کرده است. ایرانیان چندین قرن است با این غزلیات انس گرفته و در شرایط مختلف زندگی و در بزنگاه‌های خاص بدان مراجعه کرده‌اند. همچنین عارفان و سالکان راه طریقت، در مسیر اعتلای شخصی خودشان از این غزلیات به منزلۀ چراغ راهی در تاریکی های سلوک استفاده می‌کرده‌اند و گذر سال‌ها و قرن‌ها باعث کمرنگ شدن نفوذ این غزلیات در زندگی ایرانیان نشده است. اما چرا غزلیات حافظ چنین تأثیر گذارند؟ و چنین نفوذی را از کجا پیدا کرده اند؟ و راز ماندگاری و تأثیرگذاریشان علاوه بر نسل‌های مختلف ایرانی، بر بزرگان دوره‌ها و اعصار مختلف جهان همچون گوته، نیچه و دیگران در چیست؟<br /><br />مقاله حاضر با رویکردی میان‌رشته‌ای و با بهره‌گیری از روش هرمنوتیک، به تبیین کارکرد غزلیات حافظ از منظر روان‌پزشکی و در چارچوب نظریۀ رشد خودآگاهی کلونینگر است که رشد و اعتلای خودآگاهی را عالی‌ترین سطح تحول شخصیت و شرط بنیادین دستیابی به احساس نیک‌زیستی تلقی می‌کند.<br /><br />در این پژوهش، خودآگاهی به‌مثابۀ پدیده‌ای چندبعدی در سه بعد «عمودی» (شدت و حدت آگاهی)، «افقی» (وسعت میدان آگاهی نسبت به محیط) و «عمقی» (میزان نفوذ آگاهی به لایه‌های درونی روان شامل افکار، هیجانات، انگیزه‌ها و محتوای ناخودآگاه) مفهوم‌پردازی می‌شود. نشان داده می‌شود که غزلیات حافظ ظرفیت آن را دارند که در هر سه بعد، نقش تسهیل‌گر رشد خودآگاهی را ایفا کنند. همچنین پنج مرحلۀ اصلی رشد خودآگاهی—آگاهی بر بودن، آگاهی بر ارادۀ آزاد، آگاهی بر زیبایی، آگاهی بر حقیقت و آگاهی بر خیر—با استناد به ابیات منتخب حافظ تحلیل می‌شود.<br /><br />با نگاه روانپزشکی، نگارنده به این باور رسیده که این غزلیات می‌توانند همچون دفترچۀ راهنمایی برای رشد و اعتلای خودآگاهی عمل نمایند، به شرطی که با نگرش روانپزشکی تجربی و از منظر سیر رشد خودآگاهی این غزلیات را تفسیر نماییم. https://jispll.urmia.ac.ir/article_121882_20e3f9c6435f11fa4f5fe9317ef4a922.pdf