مطالعات میان رشته‌ای زبان و ادبیات فارسی

مطالعات میان رشته‌ای زبان و ادبیات فارسی

لغزشگاه‌های ویراستاری بازنشرِ آثار ادبی (براساس مطالعه‌ای تفصیلی بر روی چاپ مجددی از خمسۀ نظامی چاپ مسکو)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران.
چکیده
امروزه یکی از مشکلات بازار نشرـ که از کساد و رکود بازار پژوهش‌های واقعی ازجمله تصحیح پرزحمت و ملال‌آور و بی‌مشتری نسخه‌های خطی حکایت می‌کند ـ تجدید چاپ‌های مکرّر و بی‌رویۀ متونی است که سال‌ها پیش به کوشش و دانش و باریک‌بینی یکی از استادان مسلّم ادب فارسی چاپ و منتشر شده و اکنون با گذشت سی‌سال از تاریخ درگذشت مصحّح، هرگونه مانع قانونی از سر راه چاپ مجدّد آن برداشته شده‌است. امّهات متون ادبی از شاهنامۀ فردوسی و خمسۀ نظامی گرفته تا کلیات سعدی و مثنوی و غزلیات شمس و حافظ و ... امروزه از این طریق به دست خوانندگان پرشمار آنها می‌رسد. بعضی‌ها حتّی حوصلۀ این انتظار طولانی را هم ندارند و برای تجدید چاپ بی‌دردسر این‌گونه آثار راه کوتاه‌تری پیدا کرده‌اند. آنها در ذیل هر صفحه از کتاب، یکی دو لغت را معنی می‌کنند و مقدمه‌ای مقتبس از تاریخ ادبیات به اوّل کتاب می‌افزایند و آنگاه کتاب را بدون اعتنا به حقّ مصحّح، به اهتمام و مقدّمه و شرح خود به چاپ می‌رسانند! در این مقاله، با مطالعۀ موردی یکی از این‌گونه تجدید چاپ‌ها ـ خمسۀ نظامی چاپ نشر ققنوس از روی نسخۀ چاپ شوروی ـ سعی کرده‌ایم لغزش‌هایی را که ویراستاران در حین بازبینی و بازخوانی و تصحیح شیوۀ خط و نشانه‌گذاری این قبیل متون، مرتکب می‌شوند، گوشزد کنیم تا ناشران در بازنشرِ این آثار، با احساس مسئولیت بیشتر و رعایت حدّاقل‌های علمی و فنّی عمل کنند و حقوق خوانندگان را ملحوظ دارند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

منابع
آذرنگ، عبدالحسین. (1375). آشنایی با چاپ و نشر، تهران: انتشارات سمت.
انوری، حسن (به سرپرستی). (1381). فرهنگ بزرگ سخن، 8 ج، تهران: انتشارات سخن.
حسن‌دوست، محمّد. (1383). فرهنگ ریشه‌شناختی زبان فارسی، زیر نظر بهمن سرکاراتی، ج 1، تهران: فرهنگستان زبان وادب فارسی.
 دستور خط فارسی. (1386). فرهنگستان زبان و ادب فارسی، چاپ ششم، تهران: دفتر مطالعات و توسعۀ رسانه‌ها.
 دهخدا، علی‌اکبر. (1365). لغت‌نامه، تهران: دانشگاه تهران و مؤسسۀ دهخدا.
 فهرست کتاب‌های انتشارات اساطیر. (1387). تهران: انتشارات اساطیر.
 معین، محمد. (1364). فرهنگ فارسی، 6 ج، تهران، انتشارات امیرکبیر.
 نظامی گنجوی. (1363). اقبال‌نامه، به تصحیح و توضیح ی.ا.برتگس و به سعی و اهتمام ف. بابایف،  انتشارات گوتنبرگ.
نظامی گنجوی. (1363). سبعۀ حکیم نظامی گنجوی، تهران: انتشارات علمی.
نظامی گنجوی. (1364). لیلی و مجنون، به تصحیح و توضیح بهروز ثروتیان، تهران: انتشارات توس.
نظامی گنجوی. (1365). خسرو و شیرین، به تصحیح و توضیح بهروز ثروتیان، تهران: انتشارات توس.
نظامی گنجوی. (1947م.). شرف‌نامه، به تصحیح و توضیح ی. ا. برتگس و به سعی و اهتمام ع. ع. علیزاده، باکو.
نظامی گنجوی. (1960). مخزن‌الاسرار، به تصحیح و توضیح ی. ا. برتگس و به سعی و اهتمام عبدالکریم علی اوغلی علی‌زاده، باکو.
نظامی گنجوی.  (1960م.). خسرو وشیرین، به تصحیح و توضیح ی.ا.برتگس و به سعی و اهتمام ع.ع.علیزاده و ف. بابایف، باکو.
نظامی گنجوی. (1965م.). لیلی و مجنون، به تصحیح و توضیح ی. ا. برتگس و به سعی و اهتمام ع. ع. علیزاده و ف. بابایف، مسکو.
 نظامی گنجوی، ابومحمّد الیاس‌بن یوسف. (1363). مخزن‌الاسرار، به تصحیح و توضیح بهروز ثروتیان ، تهران: انتشارات توس.
نظامی گنجوی، ابومحمّد الیاس‌بن یوسف. (1987م.). هفت پیکر، به تصحیح و توضیح ی.ا.برتگس و به سعی و اهتمام طاهر احمداوغلی محرم اوف، مسکو.