مطالعات میان رشته‌ای زبان و ادبیات فارسی

مطالعات میان رشته‌ای زبان و ادبیات فارسی

بررسی ازخودبیگانگی فردی و اجتماعی در اشعار سیمین بهبهانی با رویکرد نظریۀ اریک فروم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات زبان‌شناسی کاربردی، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران.
2 دانشیار رشته زبان و ادبیات فارسی، مرکز تحقیقات زبان‌شناسی کاربردی، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران.
3 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران.
چکیده
از خودبیگانگی، یکی از مهم­ترین مسائل انسان‌شناختی است که در رشته­های گوناگون همچون جامعه‌شناسی، روان‌شناسی، فلسفه، الهیات و ادبیات مورد توجه قرار گرفته‌است. اریک فروم معتقد است عواملی همچون فقدان روابط انسانی، بت­پرستی (چه به شیوۀ قدیم و چه نوین)، عدم معنا و هدف در زندگی، شهوت، قدرت، تسلط سرمایه­داران و... موجب ازخودبیگانگی فردی و گاه نیز دچار بیگانگی با همنوع می­شود. این پژوهش با روش تحلیلی- توصیفی به بررسی ازخودبیگانگی فردی و اجتماعی در اشعار سیمین بهبهانی بر پایۀ نظریۀ اریک فروم می­پردازد. یافته­های پژوهش نشان می­دهد که سیمین در اشعارش به وضوح به مسئلۀ «از خودبیگانگی و تنهایی انسان معاصر» اشاره می‌کند. او به خوبی نشان می‌دهد که چگونه تبعیض اجتماعی، جنگ، درد و رنج، فقر و ناامیدی می‌تواند موجب از خودبیگانگی افراد شود. اشعار بهبهانی نه تنها بازتاب­دهندۀ دردها و رنج­های فردی که موجب ازخودبیگانگی در وی می­شوند، وی گاه نیز برای پیدا کردن هویت و معنای زندگی و رهایی از بیهودگی، سعی در برقراری ارتباط با دیگران دارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

منابع
اسکارپیت، روبر. (1374). جامعه‌شناسی ادبیات، ترجمۀ مرتضی کتبی .تهران: انتشارات سمت.
اقتصادی، عاطفه و سام خانیانی، علی اکبر. (1398). بازتاب برخی نابسامانی­های اجتماعی در اشعار سیمین بهبهانی»، نخستین همایش ملی ادبیات فارسی و پژوهش­های میان رشته­ای، 196-223.
بشیری، ابوالقاسم. (1384) ازخودبیگانگی. معرفت، 14(4)، 71.
بهبهانی، سیمین. (1394). مجموعه اشعار، تهران: انتشارات نگاه.
خانمحمدی، احسان. (1394). بررسی تطبیقی مفهوم ازخودبیگانگی در نظر اریک فروم و جلال آل احمد. اوّلین کنفرانس بین‌المللی با رویکرد بومی-اسلامی و با تأکید بر پژوهش‌های نوین‌سازی.
دریابندری، نجف. (1396). درد بی­خویشتنی: بررسی مفهوم الیناسیون در فلسفۀ غرب، تهران: آسیم، فرهنگ نشر نو.
دهباشی، علی. (1383). زنی با دامنی شعر (جشن‌نامۀ سیمین بهبهانی)، تهران:انتشارات نگاه.
زرقانی، سید مهدی. (1383). چشم‌انداز شعر معاصر ایران، تهران: نشر  ثالث با همکاری انتشارات دبیرخانۀ شورای گسترش زبان و ادبیات فارسی.
سبحانی، جعفر. (1377). سیمای انسان کامل در قرآن. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
سلیم، غلامرضا. (1377). جامعه­شناسی ادبیات، تهران: انتشارات توس.
شریعتی، علی. (1389). انسان بی­خود، چاپ سوم. تهران: انتشارات چاپخش.
شولتس، دوآن. (1362). روان­شناسی کمال، ترجمه گیتی خوشدل. تهران: نشر نو.
عابدی، کامیار. (1379). ترنّم غزل (بررسی زندگی و آثار سیمین بهبهانی)، تهران: نشر کتاب نادر.
فرجاد، محمد حسین. (1363). آسیب‌شناسی اجتماعی و جامعه‌شناسی انحرافات، تهران: نشر بدر.
فروم، اریک. (1366). گریز از آزادی، ترجمۀ عزت‌الله فولادوند، چاپ چهارم. تهران: نشر مروارید.
فروم، اریک. (1388). هنرعشق ورزیدن، ترجمۀ سمیه سادات آل حسینی، تهران: نشر جاجرمی.
فروم، اریک. (1393). هنربودن، ترجمۀ پروین قائمی، چاپ چهارم، تهران: نشر آشیان.
فروم، اریک. (1394). جامعۀ سالم، ترجمۀ اکبر تبریزی، چاپ هفتم، تهران: نشر بهجت.
فروم، اریک. (1399). انقلاب امید، ترجمۀ مجید روشنگر. تهران: نشر مروارید.
قنبرعلی باغنی، زهرا؛ و اوجاق علیزاده، شهین. (1396). تفسیر کاربردی گونه­های مختلف معشوق در اشعار سیمین بهبهانی با تکیه بر نظریات اریک فروم. فصلنامۀ تخصصی تحلیل و نقد متون زبان و ادبیات فارسی، 32، 273-295.
قنبرعلی باغنی، زهرا؛ و اوجاق علیزاده، شهین. (1400). بررسی ابعاد هویت زنان ایرانی در آثار ادبی زنان معاصر بر مبنای نظریۀ اریک فروم. فصلنامۀ علمی-پژوهشی زن و جامعه، 12(45)، 210-226.
قنبرعلی باغنی، زهرا؛ و اوجاق علیزاده، شهین. (1401). تعالی شخصیت انسان در اشعار سیمین بهبهانی بر پایۀ نظریۀ اریک فروم. متن‌پژوهی ادبی، 26(91)، 235-261.
هاشمی، رقیه؛ پیروز، غلامرضا؛ خبازی کناری، مهدی؛ و حسن پور، حسین. (1400). بررسی تبارشناسانۀ مفهوم الیناسیون (ازخودبیگانگی) در داستان گاو اثر غلامحسین ساعدی. پژوهش زبان و ادبیات فارسی، 62(19)، 127-153.
هگل، گئورگ ویلهلم فردریش. (1381). عقل در تاریخ، ترجمۀ حمید عنایت، چاپ دوم، تهران: نشر گیسوم.
Blauner, R. (1964). Alienation and Freedom, Chicago: university of Chicago press.
Cetin, C., Ozdemirci, A., & Behram, N. (2009) Is alienation only a problem for the blue- collar workers? A Research on the alienation of the white_collar workers in the Age of information and in banking Sector. the journal of financial research and Studies, 1(1).
Fromm, E. (1961). Marx s Concept of man, New York: Frederichungars.
Fromm. E. (1976) To have or to be?. 50, ed. R.n. anshen. New york: world persectives, harper and row.
Jaeggi, R. (2014). Alienation, Columbia University Press.
Ollman, B., & Bertell, O. (1976). Alienation: Marx's conception of man in a capitalist society, 9, Cambridge University Press.