در نیمه دوم قرن نوزدهم میلادی نظریّه فرگشت بر اساس انتخاب طبیعی، توسط چارلز داروین ارائه شد. این تئوری در حوزه زیستشناسی طبقهبندی میشد اما طولی نکشید که بر دیگر شاخههای دانش، از جمله علوم انسانی و اجتماعی سیطرهای معرفتشناختی و هستیشناسانه یافت و بهتدریج در قرن بیستم باعث ظهور مکاتبی همچون روانشناسی فرگشتی، جامعهشناسی فرگشتی، فلسفه فرگشتی و... شد.
از جمله ساحاتی که از تأثیر این کلانتئوری بینصیب نماند، مطالعات ادبی بود؛ برپایه نظریّۀ فرگشت، رویکردی نقدادبی داروینیستی شکلگرفت و با بهرهگیری از نظریّه انتخاب طبیعی، از رفتارهای «گونۀ انسان» در لابلای آثار ادبی تبیینی به دست داد که بیانگر طبع و طبیعت این موجود باشد. براساس این نگرش به نوع بشر، تمامی کردارهای آدمی، قابل ریشهیابی در فرایند فرگشت او هستند. سلسله علل این کنشها، در نهایت به چند ویژگی اصلی انسان، یعنی تلاش برای بقا و تولیدمثل قابل تأویل است.
مقاله حاضر، تلاشی است برای کاربست قواعد فرگشت، در تحلیل رفتار شخصیّتهای اصلی رمان «قهوه سرد آقای نویسنده» اثر روزبه معین. برای ارائه خوانشی فرگشتی از این رمان، ابتدا به معنا و مبنای فرگشت و سپس تأثیر آن بر نقد ادبی پرداخته، آنگاه مؤلفههای آن نظریّه را در این رمان کاویدیم و در ژرفای کنشهای فردی و جمعی شخصیّت-های داستان، با رفتارهایی همچون: خشونت، حسادت، خیانت، میل به جاودانگی و... مواجه شدیم که همگی ریشه در طبیعت فرگشتیافته انسان دارند.
یافتههای این پژوهش که با احصای کنشهای فردی و جمعی شخصیتهای داستان مزبور و تفسیر داروینیستی آنها مدوّن شده، تأییدی است بر قدرت تبیینگری فراگیر نظریّه فرگشت در حوزه ادبیات داستانی و برجستهسازی پیشینه و مبانی مشترک تمامی رفتارهای آدمی، باوجود همه تفاوتهای تاریخی جوامع انسانی.
اکبری بیرق, حسن, & کوچک پور, فرزانه. (1404). خوانشی داروینیستی از رمان قهوه سرد آقای نویسنده اثر روزبه معین. مطالعات میان رشتهای زبان و ادبیات فارسی, (), -. doi: 10.30466/jispll.2026.56936.1048
MLA
حسن اکبری بیرق; فرزانه کوچک پور. "خوانشی داروینیستی از رمان قهوه سرد آقای نویسنده اثر روزبه معین", مطالعات میان رشتهای زبان و ادبیات فارسی, , , 1404, -. doi: 10.30466/jispll.2026.56936.1048
HARVARD
اکبری بیرق, حسن, کوچک پور, فرزانه. (1404). 'خوانشی داروینیستی از رمان قهوه سرد آقای نویسنده اثر روزبه معین', مطالعات میان رشتهای زبان و ادبیات فارسی, (), pp. -. doi: 10.30466/jispll.2026.56936.1048
VANCOUVER
اکبری بیرق, حسن, کوچک پور, فرزانه. خوانشی داروینیستی از رمان قهوه سرد آقای نویسنده اثر روزبه معین. مطالعات میان رشتهای زبان و ادبیات فارسی, 1404; (): -. doi: 10.30466/jispll.2026.56936.1048
)