جنسیت و زن در نمایشنامه‌های میرزا فتحعلی آخوندزاده

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانش‌آموخته دکتری تاریخ ایران دوره اسلامی، گروه تاریخ، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز.

10.30466/jispll.2026.57033.1052

چکیده

میرزا فتحعلی آخوندزاده، به‌عنوان بنیان‌گذار ادبیات نمایشی مدرن در حوزه قفقاز جنوبی و ایران، نقطه عطفی در گفتمان اجتماعی-فرهنگی دوران خود محسوب می‌شود که با وارد کردن مسئله زن به عرصه ادبیات نوین، ساختارهای موجود را به چالش کشید. نمایشنامه‌های او به‌مثابه نقد اجتماعی ساختاری عمل می‌کنند و آشکار می‌سازند که زنان چگونه ذیل نظام‌های مبتنی بر سنت‌های مردسالارانه و تفسیرهای محدودکننده از قوانین دینی، به حاشیه رانده شده‌اند. از منظر تئوریک، آخوندزاده جنسیت را از حوزه طبیعی خارج کرده و آن را در چارچوب یک ساختار اجتماعی-فرهنگی تعریف می‌کند. این رویکرد، شخصیت زن را از یک ابژه منفعل به سوژه‌ای دیالکتیکی ارتقا می‌دهد؛ سوژه‌ای که هم‌زمان محصول ساختارهای سرکوبگر و محدود کننده و عاملی برای شروع و تسریع فرآیند اصلاح و تغییر وضع موجود است. شخصیت‌های زن در آثار آخوندزاده، نمودار مقاومت فعال و برخورداری ازعاملیت هستند. آن‌ها با تکیه بر عقلانیت و اراده‌ی آزاد، به چالش کشیدن نُرم‌های اجتماعی برساخته شده می‌پردازند و از طریق کنش‌های آگاهانه به «رهایی» دست می‌یابند. این الگوی ارائه شده، نقش آخوندزاده را به‌عنوان یک اصلاح‌طلب رادیکال در تقابل با وضع موجود تثبیت می‌کند. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش‌شناسی توصیفی-تحلیلی و با رویکرد‌ی انتقادی، به تحلیل چگونگی بازنمایی زنان در نمایشنامه‌های آخوندزاده و سنجش میزان انطباق الگوهای ارائه شده با ظرفیت‌های موجود و پتانسیل آن در رهایی‌بخش زنان می‌پردازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مطالعات میان رشته‌ای زبان و ادبیات فارسی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 28 خرداد 1405

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار